Hiểu đúng để hình dung mức độ của một trận mưa
Trong các bản tin dự báo thời tiết, chúng ta thường nghe những thông tin như: “lượng mưa phổ biến từ 30–50 mm”, “có nơi trên 100 mm” hoặc “lượng mưa trong vài giờ có thể đạt 70 mm”.
Vậy mm (milimét) lượng mưa thực chất có ý nghĩa như thế nào? 50 mm hay 100 mm mưa là nhiều đến đâu?
1. “1 mm mưa” nghĩa là gì?
Lượng mưa được đo bằng chiều cao của lớp nước mưa nếu toàn bộ lượng nước đó được giữ lại trên một mặt phẳng, không bị chảy đi, thấm xuống đất hay bốc hơi.
Có một cách quy đổi rất dễ nhớ:
1 mm mưa = 1 lít nước trên mỗi mét vuông (1 lít/m²).
Như vậy:
- 10 mm mưa = 10 lít nước/m²;
- 50 mm mưa = 50 lít nước/m²;
- 100 mm mưa = 100 lít nước/m²;
- 200 mm mưa = 200 lít nước/m².
Nói cách khác, nếu một khu vực rộng 1.000 m² có lượng mưa 100 mm thì về lý thuyết đã có khoảng:
100 × 1.000 = 100.000 lít nước, tương đương 100 m³ nước rơi xuống khu vực đó.
2. Thử hình dung lượng nước trên phạm vi 1 km²
Một kilômét vuông có diện tích 1.000.000 m².
Nếu lượng mưa đo được là 100 mm, lượng nước rơi xuống diện tích 1 km² sẽ tương đương:
100 lít/m² × 1.000.000 m² = 100.000.000 lít nước
tức khoảng:
100.000 m³ nước.
Đây là một khối lượng nước rất lớn mà hệ thống mặt đường, cửa thu, cống thoát nước, kênh mương, hồ điều hòa và các trạm bơm phải tiếp nhận, vận chuyển hoặc tiêu thoát.
Nếu lượng mưa lên tới 200 mm, trên cùng diện tích 1 km², tổng lượng nước mưa có thể tương đương khoảng 200.000 m³ nước.
3. Không chỉ quan tâm “mưa bao nhiêu mm” mà còn phải xem “mưa trong bao lâu”
Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với công tác thoát nước đô thị.
Cùng là 100 mm mưa, nhưng:
100 mm trong 24 giờ hoàn toàn khác với 100 mm chỉ trong 1–2 giờ.
Nếu lượng nước lớn tập trung trong thời gian rất ngắn, nước từ mái nhà, sân, đường giao thông và các bề mặt bê tông hóa sẽ nhanh chóng tập trung vào hệ thống thoát nước.
Khi lưu lượng nước đổ về trong một thời điểm vượt quá khả năng thu, dẫn và tiêu thoát của hệ thống, có thể xảy ra tình trạng nước dềnh tại cửa thu, đầy cống và ngập cục bộ ở các khu vực trũng thấp.
Vì vậy, đối với công tác phòng, chống úng ngập, cường độ mưa và thời gian mưa tập trung có ý nghĩa rất lớn, bên cạnh tổng lượng mưa của cả đợt.
4. Tại sao cùng một lượng mưa nhưng nơi ngập, nơi không?
Mức độ ngập không chỉ phụ thuộc vào lượng mưa mà còn liên quan đến nhiều yếu tố như:
- Cường độ và thời gian mưa;
- Địa hình và cao độ của từng khu vực;
- Khả năng thu nước của các cửa thu;
- Khả năng dẫn nước của hệ thống cống;
- Mực nước tại sông, hồ, kênh tiêu;
- Công suất và chế độ vận hành của các trạm bơm;
- Mức độ bê tông hóa bề mặt;
- Tình trạng bùn, rác hoặc vật cản trong hệ thống thoát nước.
Đặc biệt, rác thải che kín miệng thu nước trong lúc mưa lớn có thể làm giảm đáng kể khả năng thu nước của hệ thống, gây ngập cục bộ ngay cả khi tuyến cống phía dưới vẫn còn khả năng tiêu thoát.
5. Một cách ghi nhớ rất đơn giản
Khi nghe dự báo “mưa 50 mm”, có thể hình dung đơn giản rằng:
mỗi mét vuông mặt đất nhận khoảng 50 lít nước mưa.
Khi nghe “mưa 100 mm”, tức là:
mỗi mét vuông nhận khoảng 100 lít nước.
Và nếu lượng nước ấy tập trung chỉ trong một thời gian ngắn trên một khu vực đô thị rộng hàng chục hoặc hàng trăm kilômét vuông, chúng ta sẽ dễ dàng hình dung được áp lực rất lớn đặt lên hệ thống thoát nước.
6. Chung tay để đô thị tiêu thoát nước tốt hơn
Khi có dự báo mưa lớn, Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, kiểm tra hệ thống thoát nước, bố trí lực lượng trực, vận hành các trạm bơm và xử lý các vị trí có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước.
Bên cạnh nỗ lực của các đơn vị quản lý, sự chung tay của cộng đồng cũng rất quan trọng.
Mỗi người dân hãy hạn chế xả rác xuống đường, kênh mương và hệ thống thoát nước; không để rác, túi nilon, vật dụng che lấp cửa thu nước; kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện các vị trí thoát nước bị tắc nghẽn.
Một hành động nhỏ có thể góp phần giúp dòng nước được lưu thông nhanh hơn trong những thời điểm mưa lớn.
BẠN CÓ BIẾT?
1 mm mưa = 1 lít nước/m²
50 mm mưa = 50 lít nước/m²
100 mm mưa = 100 lít nước/m²
100 mm mưa trên diện tích 1 km² ≈ 100.000 m³ nước
Vì vậy, khi bản tin khí tượng thông báo lượng mưa hàng chục hoặc hàng trăm milimét, đó thực sự là một khối lượng nước rất lớn cần được hệ thống thoát nước đô thị tiếp nhận và tiêu thoát.
TRUNG TÂM THOÁT NƯỚC VÀ XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Chủ động ứng phó – Bảo đảm tiêu thoát nước – Vì đô thị an toàn, xanh, sạch và phát triển bền vững.
